Zakon o genetički modifikovanim organizmima

ZAKON

O GENETIČKI MODIFIKOVANIM ORGANIZMIMA

I OSNOVNE ODREDBE

Član 1.

Ovim zakonom uređuju se uslovi ograničene upotrebe genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima; formiranje Savjeta za biološku sigurnost Republike Srpske (u daljem tekstu: Savjet); vođenje registara o zatvorenim sistemima za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama i ovlašćenim laboratorijama, te upravni i inspekcijski nadzor.

Član 2.

Pojedini izrazi u smislu ovog zakona imaju sljedeće značenje:

a) genetički materijal je dio biljke, životinje, mikroorganizma, gljive i virusa ili viroida koji sadrži nasljednu informaciju,

b) genetički modifikovani organizam je organizam čiji je genetički materijal promijenjen metodama savremene biotehnologije,

v) zahtjev je pisani akt koji sadrži propisane podatke koji podnosilac zahtjeva podnosi Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske radi pribavljanja odobrenja i saglasnosti nadležnih organa za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima,

g) incidentna situacija je svaki događaj pri ograničenoj upotrebi genetički modifikovanih organizama pri čemu dolazi do nekontrolisanog uvođenja ili oslobađanja genetički modifikovanih organizama ili proizvoda od genetički modifikovanih organizama u životnu sredinu,

d) metode savremene biotehnologije obuhvataju: laboratorijske (in vitro) tehnike nukleinskih kiselina, uključujući i rekombinantnu DNK i direktno unošenje nukleinskih kiselina u ćelije ili organele ili fuziju ćelija iznad taksonomskog nivoa familije koje prevazilaze prirodne reproduktivne ili rekombinacione barijere i koje nisu tehnike koje se koriste u tradicionalnom oplemenjivanju i selekciji,

đ) modifikovani živi organizam označava svaki genetički modifikovan organizam sposoban za razmnožavanje ili prenos genetičkog materijala, uključujući sterilne organizme sposobne za rast,

e) ograničena upotreba genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima je svaka operacija kojom se genetički modifikovani organizmi ili proizvodi od genetički modifikovanih organizama koriste, uzgajaju, razmnožavaju, skladište, transportuju, odlažu, uništavaju ili na bilo koji drugi način koriste u objektu ili instalaciji, odnosno u prostoru odvojenom fizičkim preprekama ili kombinacijom fizičkih sa hemijskim ili biološkim preprekama, koje u potpunosti onemogućavaju kontakt genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama sa spoljnom sredinom ili njihov uticaj na nju,

ž) proizvod od genetički modifikovanih organizama je svaki proizvod koji se sastoji ili sadrži ili vodi porijeklo od jednog ili više genetički modifikovanih organizama,

z) podnosilac zahtjeva je svako pravno lice koje podnosi zahtjev za dobijanje odobrenja za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima,

i) elaborat o procjeni rizika od genetički modifikovanih organizama ili proizvoda od genetički modifikovanih organizama predstavlja naučnu procjenu i identifikaciju mogućih štetnih efekata genetički modifikovanih organizama ili proizvoda od genetički modifikovanih organizama na žitovnu sredinu i zdravlje ljudi, do kojih može doći pri ograničenoj upotrebi genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima,

j) neškodljivo uništavanje genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama je svako trajno uklanjanje njihovog postojanja bez štetnih posljedica na zdravlje ljudi i životnu sredinu,

k) stvaralac je svako pravno lice koje stvara genetički modifikovan organizme ili proizvod od genetički modifikovanih organizama ograničenom upotrebom u kontrolisanim zatvorenim sistemima.

Član 3.

(1) Zabranjuje se upotreba genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama.

(2) Upotreba genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama obuhvata uvođenje genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama u životnu sredinu u svrhu izvođenja ogleda, demonstracionih ogleda i razvoja novih sorti i hibrida ili gajenje u komercijalne svrhe modifikovanih živih organizama, njihovo stavljanje u promet, rukovanje, prevoz, pakovanje, tranzit preko područja Republike Srpske i prerada genetički modifikovanih organizama ili proizvoda od genetičkih modifikovanih organizama.

Član 4.

Nadležni organi za sprovođenje odredbi ovog zakona i na osnovu njega donesenih propisa su Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske kao glavni nadležni organ (u daljem tekstu: Ministarstvo) i ministarstvo nadležno za nauku i tehnologiju.

Član 5.

Odredbe ovog zakona neće se primjenjivati na genetički modifikovane mikroorganizme, kao i proizvode od genetički modifikovanih organizama, a koji nisu modifikovani živi organizmi ako su oni namijenjeni za medicinsku upotrebu i ako su u cijelosti uređeni drugim propisima.

II OGRANIČENA UPOTREBA GENETIČKI MODIFIKOVANIH ORGANIZAMA U ZATVORENIM SISTEMIMA

Član 6.

(1) Postupak za izdavanje odobrenja za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima pokreće se na osnovu zahtjeva stvaraoca.

(2) Zahtjev iz stava 1. ovog člana podnosi se Ministarstvu. (3)Detaljan sadržaj i način podnošenja zahtjeva, postupak zaštite povjerljivosti podataka navedenih u zahtjevu, te postupak za izdavanje odobrenja propisuje ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (u daljem tekstu: ministar).

(4) Odobrenje za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima izdaje ministar na osnovu prethodno pribavljene saglasnosti nadležnog ministarstva iz člana 4. ovog zakona i pozitivnog mišljenja Savjeta u roku od 6 mjeseci od dana podnošenja zahtjeva.

Član 7.

(1) Podnosilac zahtjeva dužan je da prije podnošenja zahtjeva obezbijedi elaborat o procjeni rizika za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima koji je izradilo registrovano i ovlašćeno pravno lice.

(2) Sadržaj i obim elaborata o procjeni rizika, te metodologiju za njegovu izradu, kao i uslove koje mora ispunjavati pravno lice za izradu elaborata, propisuje ministar.

(3) Elaborat o procjeni rizika izrađuju pravna lica registrovana na području Republike Srpske koje ovlasti Ministarstvo, na osnovu dokaza o ispunjenosti uslova iz stava 2. ovog člana.

Član 8.

(1) Ograničenom upotrebom genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima radi naučno-istraživačkih aktivnosti mogu se baviti samo pravna lica koja su registrovana u skladu sa Zakonom o naučnoistraživačkoj djelatnosti.

(2) Prilikom podnošenja zahtjeva za obavljanje aktivnosti iz stava 1. ovog člana, stvaralac je obavezan da dostavi i saglasnost ministarstva nadležnog za nauku i tehnologiju ne stariju od 30 dana.

(3) Za svaki slučaj ograničene upotrebe genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima, stvaralac je dužan da obezbijedi elaborat o procjeni rizika izrađen od registrovanog i ovlašćenog pravnog lica.

(4) Ograničena upotreba genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima klasifikuje se na četiri stepena rizika:

a) prvi stepen odnosi se na upotrebu u kojoj su rizici zanemarljivi,

b) drugi stepen odnosi se na upotrebu u kojoj su rizici mali,

v) treći stepen odnosi se na upotrebu u kojoj su rizici značajni i

g) četvrti stepen odnosi se na upotrebu u kojoj su rizici veliki.

(5) U slučaju sumnje, odnosno nejasnoća u koju grupu spada predložena upotreba primjenjuju se strože mjere zaštite.

(6) Klasifikacija na određene stepene rizika sprovodi se na osnovu elaborata o procjeni rizika, ispunjenosti propisanih mjera sigurnosti i propisanih uslova.

(7) Kriterijume za klasifikaciju, standarde objekata za zatvorene sisteme, sigurnosne mjere, način rukovanja i druge uslove za određeni stepen rizika propisuje ministar.

(8) Kontrolu ispunjenosti uslova iz stava 7. ovog člana vrši Komisija iz člana 18. ovog zakona.

Član 9.

(1) Ograničena upotreba genetički modifikovanih organizama sprovodi se u kontrolisanom zatvorenom sistemu koji ispunjava sve propisane uslove za nivo kontrole prema klasifikaciji u koju je uvrštena namjeravana upotreba.

(2) Podnosilac zahtjeva dužan je prijaviti Ministarstvu objekat kontrolisanog zatvorenog sistema prije prve ograničene upotrebe genetički modifikovanih organizama.

(3) Prijava iz stava 2. ovog člana mora da sadrži sljedeće podatke:

a) firmu i sjedište podnosioca zahtjeva, uključujući i imena lica koja su odgovorna za nadzor i bezbjednost,

b) informacije o obuci i kvalifikacijama lica odgovornih za nadzor i bezbjednost,

v) pojedinosti o svim stručnim tijelima (biološkim odborima, pododborima i slično),

g) adresu i opšti opis objekata i prostorija,

d) opis prirode posla koji će se obavljati,

đ) nivo kontrole ograničene upotrebe i

e) elaborat o procjeni rizika i postupanje s otpadom, odnosno njegovo deaktiviranje prije oslobađanja.

Član 10.

(1) Ministarstvo je dužno da vodi registar zatvorenih sistema za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama.

(2) Ministar će propisati način vođenja registra iz stava 1. ovog člana.

(3) Spisak registrovanih zatvorenih sistema iz stava 1. ovog člana objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srpske“.

Član 11.

(1) Nakon prijema zahtjeva za odobrenje za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama Ministarstvo ispituje usklađenost zahtjeva sa odredbama ovog zakona, tačnost i potpunost datih informacija, ispravnost izrade elaborata o procjeni rizika i grupu ograničene upotrebe i po potrebi, prikladnost kontrole i drugih mjera zaštite, upravljanje otpadom i mjere za slučaj incidentne situacije.

(2) Ako je potrebno radi zaštite zdravlja ljudi ili životne sredine, Ministarstvo može u određenom roku:

a) zahtijevati od podnosioca zahtjeva dostavu novih podataka, izmjenu uslova predložene upotrebe ili izmjenu grupe ograničene upotrebe i

b) ograničiti period u kojem bi ograničena upotreba bila dozvoljena ili propisati posebne uslove za ograničenu upotrebu.

Član 12.

(1) Ako stvaralac kome je odobrena ograničena upotreba genetički modifikovanih organizama sazna za nove relevantne informacije ili izmijeni ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama koja može imati značajne posljedice na zdravlje ljudi, biološku raznovrsnost ili životnu sredinu, dužan je da odmah obavijesti Ministarstvo u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima.

(2) Ako Ministarstvu postanu dostupne nove informacije iz stava 1. ovog člana, ono može zahtijevati od stvaraoca da izvrši izmjenu uslova ograničene upotrebe, obustavi ili trajno prekine ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama.

(3) Svako lice koje dođe do saznanja ili relevantne informacije o genetički modifikovanim organizmima koja može imati opšte negativne posljedice, dužno je da odmah o tome obavijesti Ministarstvo.

Član 13.

(1) Stvaralac je dužan da uz zahtjev, prije počinjanja sa ograničenom upotrebom genetički modifikovanih organizama dostavi plan mjera za slučaj incidentne situacije u skladu s ovim zakonom i posebnim propisima.

(2) Informacije o planovima za slučaj incidentne situacije, uključujući potrebne bezbjedonosne mjere koje će se primjenjivati, Ministarstvo je obavezno da dostavi nadležnim tijelima i organima svih potencijalno ugroženih država, bez njihovog prethodnog zahtjeva. Informacije se ažuriraju u odgovarajućim vremenskim razmacima uključujući i dostupnost javnosti.

(3) Plan mjera se izrađuje za slučaj incidentne situacije za upotrebu genetički modifikovanih organizama pri kojoj bi neispunjavanje mjera kontrole moglo da dovede do velike opasnosti, neposredne ili odgođene, za ljude izvan zatvorenog sistema ili za životnu sredinu, osim u slučajevima kad je takav plan sačinjen na osnovu posebnih propisa.

(4) Plan mjera za slučaj incidentne situacije u skladu sa ovim zakonom i posebnim pravilnikom propisuje ministar.

(5) Podaci o mjerama za slučaj incidentne situacije moraju biti dostupni javnosti.

Član 14.

(1) U slučaju incidentne situacije stvaralac je dužan da postupi u skladu sa planom mjera i odmah obavijesti Ministarstvo o sljedećim podacima:

a) okolnostima incidentne situacije,

b) vrsti i količini genetički modifikovanih organizama koji su iz zatvorenog sistema nenamjerno ili na bilo koji drugi način uneseni u životnu sredinu,

v) potrebnim informacijama za procjenu uticaja incidentne situacije na zdravlje ljudi, biološku raznovrsnost ili životnu sredinu i

g) preduzetim mjerama zaštite.

(2) U slučaju postojanja okolnosti iz stava 1. ovog člana, Ministarstvo je dužno da:

a) preduzme potrebne mjere i odmah obavijesti sve države na koje bi incidentna situacija mogla imati uticaja i

b) prikupi neophodne informacije za potpunu analizu incidentne situacije i da preporuke za izbjegavanje sličnih incidentnih situacija u budućnosti i za ograničavanje njihovih uticaja.

III NAUČNOSTRUČNO TIJELO

Član 15.

(1) Radi praćenja stanja i razvoja u oblasti rada sa genetički modifikovanim organizmima, kao i pružanja stručne pomoći Ministarstvu u sprovođenju ovog zakona Vlada Republike Srpske, na prijedlog Ministarstva, odlukom osniva Savjet za biološku sigurnost Republike Srpske, kao naučnostručno tijelo, na period od četiri godine.

(2) Savjet čini devet članova – doktora nauka sa izborom u naučno zvanje iz oblasti poljoprivrede, genetike, biotehnologije, biologije, toksikologije, alergologije, molekularne biologije, šumarstva, biohemije, ekologije, mikrobiologije, medicine, veterinarske medicine, zaštite prirode, zaštite bilja, zaštite šuma, zaštite životne sredine i drugih odgovarajućih oblasti.

(3) Zaposleni u organima uprave ne mogu biti članovi Savjeta.

(4) Savjet iz svog sastava bira predsjednika, zamjenika predsjednika i sekretara.

(5) Savjet je u svom radu samostalan i nezavisan od rada organa uprave i njegov rad je javan.

(6) Savjet donosi poslovnik o svom radu.

Član 16.

Savjet obavlja sljedeće poslove:

a) razmatra prijave podnosioca zahtjeva i procjenjuje validnost rezultata i podataka izloženih u prijavi i na osnovu priložene dokumentacije daje mišljenje,

b) prati stručno-naučna dostignuća i u vezi s tim daje mišljenja,

v) savjetuje nadležne organe o pitanjima u vezi sa upotrebom genetički modifikovanih organizama i metoda savremene biotehnologije i

g) izvještava javnost putem medija i stručnih skupova o stanju i razvoju na području upotrebe metoda savremene biotehnologije i upotrebe genetički modifikovanih organizama, te o svojim stavovima i mišljenjima.

Član 17.

(1) Članovi Savjeta dužni su da tokom mandata i nakon isteka mandata čuvaju podatke koji su označeni kao povjerljivi u skladu s odredbama ovog zakona.

(2) Tajnost podataka dužni su da čuvaju i svi vanjski saradnici koji učestvuju u radu Savjeta ili koji učestvuju u postupku za izdavanje odobrenja u skladu sa ovim zakonom.

IV OVLAŠĆENE LABORATORIJE I REGISTRI

Član 18.

(1) Ispitivanje, kontrolu i praćenje genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama vrši ovlašćena laboratorija.

(2) Postupak za izdavanje ovlašćenja laboratorijama za rad na ispitivanju, kontroli i praćenju genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama propisuje ministar.

(3) Rješenje o ispunjenosti uslova za rad laboratorije donosi ministar na prijedlog Komisije za provjeru ispunjenosti uslova.

(4) Komisiju iz stava 3. ovog člana rješenjem imenuje ministar.

Član 19.

(1) Registre o zatvorenim sistemima za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama i ovlašćenim laboratorijama vodi Ministarstvo.

(2) Oblik i način vođenja registara, te troškove registarskog postupka propisuje ministar.

(3) Svako ima pravo uvida u podatke iz registara, te pravo da zahtijeva i dobije izvode iz registra uz plaćanje stvarnih troškova izdavanja izvoda.

V UPRAVNI I INSPEKCIJSKI NADZOR

Član 20.

(1) Upravni nadzor nad primjenom odredaba ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega vrši Ministarstvo.

(2) Inspekcijski nadzor nad sprovođenjem odredbi ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega obavljaju Republička uprava za inspekcijske poslove i inspekcije u sastavu jedinica lokalne samouprave u okviru svoje nadležnosti.

Član 21.

(1) Ako se tokom inspekcijskog nadzora pojavi sumnja da se genetički modifikovani organizmi ili proizvodi od genetički modifikovanih organizama upotrebljavaju suprotno članu 3., nadležni inspektor će uzorak dostaviti na analizu ovlašćenoj laboratoriji.

(2) Ako se analizom utvrdi da se radi o genetički modifikovanim organizmima ili proizvodu od genetički modifikovanih organizama, inspektor će pored prijave za prekršaj narediti neškodljivo uništavanje genetički modifikovanih organizama ili proizvoda od genetički modifikovanih organizama.

(3) Troškove analize i uništavanja, snosi lice koje postupa suprotno članu 3. ovog zakona.

(4) Postupak neškodljivog uništavanja propisuje ministar.

VI KAZNENE ODREDBE

Član 22.

(1) Novčanom kaznom od 5.000 do 15.000 KM kazniće se za prekršaj pravno lice koje vrši upotrebu genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama suprotno članu 3. ovog zakona.

(2) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu novčanom kaznom od 500 KM do 1.500 KM.

(3) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kazniće se i fizičko lice novčanom kaznom od 300 KM do 1.500 KM.

Član 23.

(1) Novčanom kaznom od 3.000 KM do 15.000 KM kazniće se za prekršaj pravno lice, ako: a)sprovodi ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima suprotno propisanim mjerama kontrole ili drugim bezbjednosnim mjerama ili suprotno propisanim kriterijumima za klasifikaciju ograničene upotrebe u vezi sa nivoom kontrole (čl. 8. i 9.),

b) koristi zatvoreni sistem bez prijave Ministarstvu ili upisa u registar zatvorenih sistema za ograničenu upotrebu (čl. 9. i 10.),

v) se ne pridržava plana mjera utvrđenih za slučaj incidentne situacije ili o njoj ne obavijesti Ministarstvo (član 13.),

g) obavlja poslove ovlašćene laboratorije bez dozvole Ministarstva ili suprotno dopuštenom načinu rada (član 18.),

d) ne izvrši neškodljivo uništavanje na propisan način (član 21.).

(2) Za prekršaje iz stava 1. ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu novčanom kaznom od 300 KM do 1.500 KM.

(3) Za prekršaje iz stava 1. ovog člana kazniće se i fizičko lice novčanom kaznom od 300 KM do 1.500 KM.

VII PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE

Član 24.

Ministar će u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti sljedeće podzakonske akte:

a) Pravilnik o detaljnom sadržaju i načinu podnošenja zahtjeva, postupku zaštite povjerljivosti podataka navedenih u zahtjevu i postupku izdavanja odobrenja, b)Pravilnik o elaboratu o procjeni rizika za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama u zatvorenim sistemima,

v) Pravilnik o ovlašćenju laboratorija za kontrolu genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama,

g) Pravilnik o klasifikaciji, standardima, sigurnosnim mjerama, uslovima za određeni stepen rizika objekata za ograničenu upotrebu genetički modifikovanih organizama,

d) Pravilnik o planu mjera za slučaj incidentne situacije,

đ) Pravilnik o načinu vođenja registara zatvorenih sistema za ograničenu upotrebu i ovlašćenih laboratorija i

e) Pravilnik o neškodljivom uništavanju genetički modifikovanih organizama i proizvoda od genetički modifikovanih organizama.

Član 25.

Savjet iz člana 15. ovog zakona Vlada će osnovati u roku od tri mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Član 26.

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srpske“.

Mr Igor Radojičić