Zakon o zaštiti prirode

Na osnovu člana 58. alineja 7. Poslovnika Narodne Skupštine Republike Srpske – prečišćeni tekst („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj: 79/07) Zakonodavni odbor Narodne Skupštine Republike Srpske, na sjednici održanoj 24. novembra 2008. godine, utvrdio je prečišćeni tekst Zakona o zaštiti prirode („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj: 50/02, 34/08 i 59/08) u kojem je označen dan stupanja na snagu navedenog zakona.

Željko Mirjanić s.r.

ZAKON

O ZAŠTITI PRIRODE

(PREČIŠĆEN TEKST)

I - OPŠTE ODREDBE

Član 1.

Ovim zakonom uređuje se obnova, zaštita, očuvanje i održivi razvoj pejzaža, prirodnih područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, zemljišta, minerala i fosila i drugih komponenti prirode, koje čine dio životne sredine, na način i prema uslovima utvrđenim ovim zakonom.

Član 2.

Na odnose koji nisu regulisani ovim zakonom primjenjivaće se Zakon o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 28/07-Prečišćen tekst). Posebni zakoni

Član 3.

Odredbe Zakona o zaštiti voda, vazduha, šuma i ostalih komponenata prirode koje obezbjeđuju veći stepen zaštite prirode imaće prednost u odnosu na ovaj zakon.

Ciljevi zakona

Član 4.

Mjerama propisanim ovim zakonom stvoriće se osnovni uslovi za zaštitu prirode i održivi razvoj prirode i životne sredine, a naročito:

- obnova, zaštita, očuvanje i održiva upotreba ekološkog balansa u prirodi;

- obnova, zaštita, očuvanje i održiva upotreba obnovljivih prirodnih resursa;

- obnova, zaštita, očuvanje i održiva upotreba prirode i revitalizacije oštećenih područja i dijelova prirode;

- uspostavnjanje sistema za planiranje, upravljanje, informisanje i finansiranje zaštite prirode;

- uspostavljanje međuentitetske i međunarodne saradnje u domenu zaštite prirode;

- učešće javnosti u oblasti zaštite prirode;

- realizacija ciljeva propisanih u politici o zaštiti prirode;

- potrebno usklađivanje ekonomskih i društvenih razvojnih planova i projekata sa održavanjem svih postojećih obnovljivih prirodnih resursa;

- smanjenje korišćenja, opterećenja i zagađivanja vrsta (životinja, biljaka, gljiva) i njihovih staništa. Primjena zakona

Član 5.

Odredbe ovog zakona primjenjuju se na pravna, fizička lica i asocijacije koje mogu biti nosioci prava i obaveza po odredbama ovog zakona, na teritoriji Republike Srpske.

II - DEFINICIJE

Definicije

Član 6.

Izrazi upotrebljeni u ovom zakonu imaju slijedeće značenje:

- „biološka raznovrsnost“ – sveukupnost svih živih organizama koji su sastavni dijelovi ekoloških sistema, a uključuje raznovrsnost živih organizama iz svih izvora, uključujući između ostalog kopnene i vodne ekosisteme i ekološke komplekse kojima pripadaju. Ovo uključuje raznovrsnost unutar vrsta, između vrsta, životnih zajednica i ekosistema.

- “vrste prirodnih staništa iz Crvene knjige” - prirodna staništa koja se nalaze u Republici Srpskoj;

- kojima prijeti opasnost od nestanka u njihovom prirodnom području; ili

- imaju mali prirodni obim rasprostiranja nakon regresije ili zbog njihovog prirodno - ograničenog područja; ili

- predstavljaju primjere izuzetne vrijednosti koji su tipični za mediteransko i kontinentalno biogeografsko područje;

- “vrste iz Crvene knjige” - vrste koje:

a) izumiru ili izumiru u divljini - vrste za koje ne postoji uvjerljiv dokaz da su izumrle ili je poznato da samo preživljavaju ili su u zatočeništvu;

b) “ugrožene vrste”:

- vrste kojima prijeti opasnost od izumiranja cijele vrste ili njenog velikog dijela iz njihovog prirodnog obima,

- vrste kojima prijeti opasnost od smanjenja broja zbog jednog ili nekoliko uzročnih faktora,

v) “osjetljive vrste” - vrste za koje se pretpostavlja da će najvjerovatnije biti u kategoriji ugroženih vrsta u bliskoj budućnosti ako uzročni faktori nastave djelovati; ili

g) “rijetke vrste” - koje imaju jednu ili više populacija sa malim brojem individua i koje nisu trenutno ugrožene ili osjetljive, ali je njihov opstanak rizičan. Vrste se nalaze unutar ograničenih geografskih područja ili su razasute van njih; ili

d) “endemične vrste” - zahtijevaju posebnu pažnju zbog specifične prirode njihovih staništa i/ili potencijanog uticaja istraživanja njihovih staništa i/ili potencijalnog uticaja istraživanja njihovog stanja;

e) “nedostatak podataka” - znači nedostatak adekvatne infomacije da bi se napravila direktna ili indirektna procjena rizika od izumiranja na osnovu distribucije populacije i/ili njenog stanja;

- “vrste” - svaka vrsta, podvrsta, ili geografski odvojena populacija, naročito bilo koja vrsta životinja ili biljaka, bez obzira da li je živa ili mrtva, bilo koji lako prepoznatljivi dio ili dio nastao iz toga;

- “vrste prirodnih staništa koje su od interesa za Zajednicu” - prirodna staništa koja se nalaze na teritoriji Republike Srpske i navedena su u Direktivi Evropske unije o staništima;

- “vrste koje su od interesa za Zajednicu” - vrste koje se nalaze na teritoriji Republike Srpske i spomenute su u Direktivi Evropske Unije (EU) o staništima kao „vrste koje su od interesa za Zajednicu” ili u Direktivi Evropske unije o pticama u Aneksu I (uključujući one vrste iz Crvene knjige);

- “Direktiva o pticama” - Direktiva Savjeta Evropske unije 79/409/EEC od 2. aprila 1979. o očuvanju divljih ptica;

- “Direktiva o staništima” - Direktiva Savjeta Evropske unije 92/43/EEC od 21. maja 1992. o očuvanju prirodnih staništa i divlje flore i faune;

- “ekološka mreža” - biološka veza prirodnih i približno-prirodnih područja, zaštićenih prirodnih područja i njihovih tampon zona koje su osigurane “ekološkim koridorima”, koji predstavljaju bilo koji ekološki prolaz sačinjen od prirodnih i približno-prirodnih područja i prolaza koji obezbjeđuju ili podržavaju ekološku vezu između udaljenih teritorija;

- “živi organizmi” - vrste, podvrste i varijeteti (u daljem tekstu: vrste ) mikro-organizama, gljiva, biljaka i životinja;

- “zaštita prirode” - djelatnosti i mjere koje imaju za cilj sprečavanje štetnih aktivnosti, oštećenja ili zagađivanja prirode, smanjenje ili eliminisanje nastale štete, i obnova prirode i dovođenje u prvobitno stanje;

- “informacije o zaštiti prirode” - svaka informacija data pismenim, vizuelnim i elektornskim putem o stanju prirode ili o faktorima prirode;

- “komponenta prirode” - elementi prirode, kao što su flora i fauna, živi organizmi i njihov prirodni (ekološki) sistem(i), biološka raznolikost (ili njene komponente), zemljište, pejzaž, vještačka životna sredina, prirodna dobra, i uzajamno djelovanje ovih elemenata;

- “održivi razvoj” - sistem društvenih i ekonomskih uslova i aktivnosti, koje štite divlje vrste i vještačku životnu sredinu za sadašnje i buduće generacije, korišćenje prirodnih resursa na ekonomičan i prikladan način u pogledu očuvanja ekosistema, i osiguranje poboljšanja kvaliteta života i očuvanje biloškokulturne raznolikosti u dugoročnom periodu sa aspektaekosistema kao cjeline;

- “održivo korišćenje” - korišćenje elemenata prirode na način i na stepenu koji ne iscrpljuje njihove regenerativne sposobnosti ili dovodi do smanjenja prirodnih resursa i biološke raznolikosti, i stoga održava njihov urođeni potencijal za zadovoljenje zahtjeva i potreba sadašnjih i budućih generacija;

- “oštećenje prirode” - oštećenje prirode ili njenih komponenti u obliku bilo koje promjene ili zagađivanje prirode ili korišćenje prirode do stepena kada ne postoji mogućnost obnove oštećene prirode, i vraćanja u prirodno ili prvobitno stanje (kvalitet), što ima negativan uticaj na floru i faunu;

- “očuvanje stanja prirodnih staništa” - ukupan zbir aktivnosti koje imaju uticaj na prirodno stanište i njegove tipične vrste i mogu uticati na njegovu dugoročnu distribuciju, strukturu i funkciju kao i na dugoročni opstanak njegove vrste unutar teritorije Republike Srpske. Očuvanje stanja prirodnog staništa će se smatrati “prihvatljivim” kada:

- njegov prirodni obim i područje koje pokriva unutar tog obima je stabilno ili se povećava, i

- kada postoje specifične strukture i funkcije koje su neophodne za dugoročno održavanje i vjerovatno će nastaviti postojati u bliskoj budućnosti, i kada je očuvanje stanja tipičnih vrsta povoljno (pogledati „očuvanje stanja vrsta”);

- “približno-prirodni uslovi” - uslovi staništa, pejzaža (i njihovih komponenti) ili njihovih zajednica na čiji razvitak značajno utiče čovjek (stvaranje uslova koji su slični prirodnim), tako da se u njima uglavnom dešavaju procesi samoregulacije i oni nisu sposobni da prežive bez direktnog ljudskog posredovanja;

- “pejzaž” - ograničeno područje Zemljine površine koje sadrži određene strukture i karakteristike, specifične divlje vrste i prirodne sisteme zajedno sa specifičnim karakteristikama kulturnog nasljeđa, gdje zajedno egzistiraju i uzajamno djeluju sile prirode i elementi vještačke životne sredine;

- “prirodni uslovi” - uslovi staništa, pejzaža i zajednica na čiji razvoj čovjek nema nikakvog ili ima neznatan uticaj (sa izuzetkom rekonstrukcije) i kao posljedica toga, u njima se uglavnom dešavaju procesi samoregulacije.

- “prirodni sistem” ili “ekosistem” (ekološki sistem) - prirodna jedinica živih organizama koja se dinamično mijenja i zajednice tih organizama i abiotička životna sredina;

- “prirodni resursi” – svi elementi prirode koje čovjek koristi u privredne svrhe; prirodni resursi mogu biti neobnovljivi (mineralne sirovine) i obnovljivi (biološka dobra, vode, obnovljivo zemljište);

- “prirodno područje” - bilo koje područje sa karakteristikama približno-prirodnih uslova;

- “područje osjetljive životne sredine” - svako pretjerano kultivisano područje gdje se primjenjuju prirodno-prihvatljive metode kultivisanja i koja su pogodna dabudu proglašena zaštićenim u skladu sa ovim zakonom;

- “stanište” ili “prirodno stanište” - kopneno ili vodeno područje koje se razlikuje po geografskim, abiotičkim i biotičkim karakteristikama, bez obzira da li je u potpunosti prirodno ili približno-prirodno, koje sadrži odgovarajuće uslove za život određenog organizma, njegove populacije ili zajednice organizama unutar prirodnog sistema gdje postoje svi ekološki uslovi neophodni za njihov razvoj, opstanak i razmnožavanje;

- “stanje očuvanja vrsta” - ukupan zbir aktivnosti koje imaju uticaj na vrste i mogu uticati na njihovu dugoročnu distribuciju i izumiranje populacije unutar teritorije Republike Srpske. Očuvanje stanja će se smatrati “prihvatljivim” kada:

- podaci o rastu populacije vrste pokazuju da se održavaju same na dugoročnoj osnovi koja je održiva komponenta prirodnih staništa, i

- prirodni obim vrsta nije ni smanjen niti će vjerovatno biti smanjen u bliskoj budućnosti, i

- postoji, i vjerovatno će postojati, dovoljno veliko stanište koje će održavati njegovu populaciju na dugoročnoj osnovi;

- “upravljanje zaštitom prirode” - svaka aktivnost koja ima za cilj istraživanje, vođenje registara, regulaciju, očuvanje, čuvanje, održavanje, izlaganje ili sanaciju zaštićenih pejzaža, vrsta, minerala ili područja;

- “faktori prirode” - supstance, djelatnosti i mjere, ugovori o upravljanju prirodom ili zaštitom, politike, zakonski propisi, planovi i programi, koji imaju uticaj ili će vjerovatno imati uticaj na elemente prirode unutar važenja ovog zakona i profitabilne i druge ekonomske analize i pretpostavke koje se koriste tokom procesa donošenja odluka. „aktivnost u prirodi“ – svako privremeno ili trajno djelovanje čovjeka na prirodu koje može narušiti prirodnu ravnotežu, ako to djelovanje nije radi zaštite i očuvanja prirode, u širem obimu i prostoru; „vlažna staništa“ – uključuju područja močvarnih zemljišta, poplavnih šuma kraške hidrogeološke i hidrološke sisteme i druge vodene ekosisteme, prirodne ili vještačke, stalne ili povremene, sa stajaćom ili tekućom vodom; „genetska raznovrsnost“ – raznovrsnost gena između jedinki, populacija, vrsta i viših taksonomskih kategorija; „geobaština“ – sve ono što je sačuvano u strukturi i teksturi stijena i zemljišta kao što su geološke, geomorfološke, hidrogeološke pojave i objekti, te paleontološki i minerološki nalazi koji čine sastavni dio pejzaža; „ekološki značajno područje“ – područje koje bitno doprinosi očuvanju biološke raznovrsnosti u Republici Srpskoj, a koje posebnom odlukom definiše Vlada Republike Srpske; „ekološka mreža“ – skup međusobno povezanih ili prostorno bliskih ekološki značajnih područja, koja uravnoteženom biogeografskom raspoređenošću značajno doprinosi očuvanju prirodne ravnoteže i biološke raznovrsnosti; „endem“ – vrsta čije je rasprostranjenje ograničeno na određeno područje; „invazivna vrsta“ – strana vrsta čije naseljavanje ili širenje ugrožava biološku raznovrsnost; „Zaštićena prirodna dobra“ – prirodne vrijednosti proglašene zaštićenim od tijela utvrđenog ovim zakonom i upisane u registar zaštićenih prirodnih dobara, a odnose se na zaštitne kategorije (zaštićena prirodna područja, nacionalne parkove, spomenike prirode, područja upravljanja staništem, zaštićene pejzaže, zaštićena područja za upravljanje resursima), uključivajući i vodene površine koje su u njihovom sastavu, zaštićene minerale i fosile, te zaštićene vrste biljaka, gljiva i životinja, uključujući mrtve primjerke divljih vrsta, njihove dijelove i derivate, zaštićenih na osnovu ovog, posebnih zakona i međunarodnih ugovora čija je Bosna i Hercegovina zemlja potpisnica; „pećinski nakit“ – mineralizovane nakupine kalcijum karbonata u podzemnim prostorima, različitih oblika (stalaktiti, stalagmiti, stalagnati, helektiti i dr.); „priroda“ – sveukupna raznovrsnost predjela, prirodnih područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, gljiva, životnih zajednica, zemljišta, stijana, minerala i fosila i drugih komponenata životne sredine; „prethodna zaštita“ – evidentiranje i uspostavljanje privremenih mjera u cilju zaštite od ugrožavanja prirodnih dobara koja se namjeravaju trajno zaštititi; „speleološki objekti“ – prirodno formirane podzemne šupljine duže od pet metara u koje može ući čovjek, a dimenzije ulaza su im manje od dubine ili dužine objekta (pećine, jame, ponori, estavele i dr.); „speleološki katastar“ – dio baze podataka o speleološkim objektima i sastavni dio baze podataka o zaštićenim prirodnim vrijednostima;

- „prirodne vrijednosti“ - dijelovi prirode koji zavređuju zaštitu radi očuvanja biološke i pejzažne raznovrsnosti, radi svoje osjetljivosti ili radi naučnog, kulturološkog, estetskog, obrazovnog, privrednog ili drugog javnog interesa;

- „područje uticaja“ - prostor izvan granica zaštićenog područja kojim se sprečava negativan uticaj na zaštićeno područje; “unošenje u prirodu“ - namjerno ili nenamjerno naseljavanje, odnosno unošenje vrsta ili podvrsta u ekosistem područja u kojem ranije nisu prirodno bile nastanjene; „upravljač“ - pravno lice koje upravlja zaštićenim prirodnim područjem; „fosili“ - predstavljaju sačuvane cjeline, dijelove, ili tragove izumrlih ili recentnih vrsta, prirodne odlivke njihovih tijela ili njihovih dijelova, te tragove izumrlih organizama i njihovih životnih aktivnosti.

III - OSNOVNA NAČELA

Načelo saradnje

Član 7.

Sva pravna ili fizička lica kao i druge organizacije dužne su štititi prirodu, pri čemu su dužni da međusobno sarađuju u sprečavanju djelatnosti koje mogu ugroziti ili oštetiti prirodu, ublažavaju svaku takvu štetu, eleminišu posljedice takve štete i obnavljaju oštećenu prirodu i dovode je u stanje u kojem je bila prije pojave štete.

Načelo održivosti

Član 8.

Eksploatacija divljih vrsta, minerala i područja sa prirodnim ili približno-prirodnim karakteristikama može se vršiti samo do stepena na kojem se njihova biloška raznolikost, ispravno funkcionisanje osnovnih prirodnih sistema i procesa u tim sistemima može održavati.

Intervencije

Član 9.

Interesi očuvanja prirode će biti uzeti u obzir tokom utvrđivanja strategije ekonomskog razvoja, prostornog planiranja i primjene mjera koje sprovode organi vlasti. U slučaju pojave štete ili oštećenja prirode, prioritet će biti otklanjanje takve štete ili oštećenja na izvoru.

Načelo zagađivač plaća

Član 10.

Zagađivači i korisnici su dužni platiti troškove, poreze, takse i drugo za zagađivanje ili korišćenje prirode ili prirodnih resursa (ili drugih komponenti), za izvođenje bilo kojih aktivnosti ako one prouzrokuju ili će vjerovatno prouzrokovati štetu po prirodu.

Načelo obrazovanja i obuke

Član 11.

Podizanje svijesti o primjeni zakona i drugih propisa o zaštiti prirode se postiže putem obrazovanja i obuke javnosti.

Načelo prevencije

Član 12.

Kod aktivnosti koje mogu imati značajan uticaj na prirodu ili predstavljaju veliku opasnost ili nepopravljivu štetu, nedostatak naučne sigurnosti neće se koristiti kao razlog za odlaganje ekonomskih mjera da bi se spriječila šteta po prirodu.

Načelo predostrožnosti

Član 13.

Organi uprave, javnost i privredni subjekti dužni su obratiti posebnu pažnju na:

- održivi razvoj dok sprovode djelatnosti kao što su ekonomsko korišćenje obnovljivih i neobnovljivih resursa,

- sprečavanje štete i opasnosti po zdravlje ljudi,

- smanjenje štete, opasnosti i opterećenja prirode.

IV - INFORMATIVNI SISTEM I

SVIJEST JAVNOSTI

Član 14.

Podzakonskim aktom propisaće se uspostavljanje i upravljanje informativnim sistemom za zaštitu prirode i vršenje monitoringa (u daljem tekstu: informativni sistem). Podzakonskim aktom iz stava 1. ovog člana propisaće se pitanja praćenja, prikupljanja, registrovanja i analiziranja podataka, činjenica i drugih relevantnih informacija o stanju i korišćenju prirode i mjerama preduzetim od strane organa uprave, preduzeća i drugih organizacija. Izvještaj o stanju prirode ministar za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju, jednom godišnje dostavlja Vladi Republike Srpske (u daljem tekstu: Vlada).

Član 15.

Republički organi uprave, organi jedinica lokalne samouprave i javna preduzeća koja upravljaju zaštićenim prirodnim vrijednostima dužni su da osiguraju javnost podataka u vezi sa stanjem i zaštitom prirode. U slučaju neposredne prijetnje prirodi i zdravlju ljudi ili ugrožavanja i oštećenja prirode, javnost se obavještava o preduzimanju potrebnih mjera i radnji radi sprečavanja ili ublažavanja štete koja bi mogla proisteći iz te opasnosti. Tokom izrade akata o zaštiti prirodnih vrijednosti, planova upravljanja zaštićenim područjima, kao i drugih propisa u oblasti zaštite prirode, osigurava se učešće javnosti, putem javnog uvida. Postupak javnog uvida koji traje 30 dana sprovodi ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine. Ministarstvo iz stava 4. ovog člana je dužno da razmotri podnesene primjedbe i izvrši ocjenu njihove opravdanosti. Obavještenje o javnom uvidu objavljuje se u jednom od javnih glasila Republike Srpske, sa podacima o mjestu gdje se mogu pregledati kartografska i druga dokumenta.

V - PLANIRANJE ZAŠTITE PRIRODE

Strategija zaštite prirode Republike Srpske-elementi

Član 16.

Strategija zaštite prirode Republike Srpske (u daljem tekstu: Strategija). određuje zadatke i politiku zaštite prirode i biološke raznolikosti, obezbjeđuje nadzor i zaštitu drugih dijelova prirodnog nasljeđa. Strategija iz stava 1. ovog člana sadrži posebno:

1. opšti opis prirodnih područja u zemlji i djelatnosti koje su važne za zaštitu i očuvanja biloške raznolikosti;

2. opšte zahtjeve kao i resorne i međuresorne zadatke za zaštitu i očuvanje prirodnih područja, pejzaža i drugih vrijednosti (vrsta, staništa, minerala, fosila);

3. dugoročne i srednjoročne zadatke zaštite i očuvanja zaštićenih vrsta, minerala i područja i određivanje novih zaštićenih područja;

4. dugoročne i srednjoročne zadatke za uspostavljanje i održavanja ekološke mreže i ekoloških (zelenih) koridora;

5. dugoročne i srednjoročne zadatke održavanja područja osjetljive životne sredine (ESA) i sistema;

6. sistem uslova i principa najvažnijih mjera iz tačke 1-5 ovog stava;

7. dugoročne i srednjoročne programe za istraživanja, razvoj, obrazovne i demonstrativne zadatke i popularizaciju zaštite prirode i očuvanja;

8. planirane izvore finansiranja;

9. principe za uspostavqanje i funkcionisanje sistema za posmatranje, prikupljanje podataka, registraciju i procjenu pejzaža, vrsta, minerala i područja sa prirodnim ili približno-prirodnim karakteristikama.

10. način ispunjavanja međunarodnih obaveza u zaštiti prirode;

11. kartografski prikaz koji prostorno prikazuje mjere očuvanja biološke i pejzažne raznovrsnosti i zaštite prirodnih resursa. Strategija mora biti u sagalasnosti sa međuentitetskim programom zaštite životne sredine, odnosno biti njen sastavni dio. Opštine donose plan zaštite prirode, čiji sadržaj mora biti u skladu sa stavom 2. tačke 1 do 7. ovog člana i sa strategijom o zaštiti prirode. Ovaj plan zaštite prirode se podnosi ministru nadležnom za zaštitu životne sredine. Smjernice utvrđene Strategijom primjenjuju se u izradi prostornih planova prirodnih dobara i planova gazdovanja prirodnim dobrima.

Član 17.

Strategiju zaštite prirode na period od šest godina donosi Narodna skupština Republike Srpske, na prijedlog Vlade Republike Srpske. Prije upućivanja na usvajanje nadležnim organima iz stava 1. ovog člana, vrši se stručno razmatranje i definisanje prijedloga Strategije od svih resorno nadležnih i zainteresovanih republičkih organa uprave, uz saradnju sa Zavodom za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske (u daljem tekstu: Zavod) i drugim stručnim i naučnim institucijama. Aktivnosti iz stava 2. ovog člana organizuje i koordinira Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine. Vlada Republike Srpske donosi Plan implementacije Strategije zaštite prirode.

VI -NADLEŽNOST

Član 18.

Poslove u oblasti zaštite prirode iz nadležnosti organa Republike Srpske vrši Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju ( u daljem tekstu: ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine).

Član 19.

Poslove u oblasti zaštite prirode iz nadležnosti jedinica lokalne samouprave vrše organi uprave nadležni za zaštitu životne sredine. Organi jedinice lokalne samouprave su nadležni da:

- dostavljaju preporuke za određivanje zaštićenih područja;

- učestvuju u pripremi i implementaciji Strategije zaštite prirode.

Nadležnosti u oblasti zaštite prirode na međuentitetskom nivou

Član 20.

Narodna skupština Republike Srpske može ovlastiti predstavnike Republike Srpske u međuentitetskom tijelu za zaštitu životne sredine da obavlja slijedeće poslove u oblasti zaštite prirode:

- savjetovanje nadležnih ministarstava,

- izrada Crvene knjige za Bosnu i Hercegovinu,

- utvrđivanje smjernica za uvođenje novih vrsta u Bosnu i Hercegovinu,

- izradu Strategije zaštite prirode u Bosni i Hercegovini,

- izradu smjernica za koordinaciju i saradnju prekograničnih zaštićenih područja.

VII - OPŠTE MJERE ZA ZAŠTITU PRIRODE

Projekti i aktivnosti u prirodi

Član 21.

Projekti i aktivnosti u prirodi planiraju se tako da se izbjegne ili svede na najmanju mjeru narušavanje prirode. U toku izvođenja radova i obavljanja aktivnosti, nosilac aktivnosti je dužan da planira i sprovodi mjere kojima se sprečava ugrožavanje prirode, a po završetku radova i aktivnosti, dužan je da u zoni uticaja uspostavi ili približi stanje u prirodi onom stanju koje je bilo prije zahvata, odnosno da izvrši sanaciju područja u skladu sa ovim zakonom i posebnim propisima. Za projekte i aktivnosti u prirodi koji mogu imati značajan uticaj na životnu sredinu, obavezno se sprovodi procjena uticaja na životnu sredinu, u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine - Prečišćeni tekst („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 28/07). Izuzetno, za planirane projekte i aktivnosti koji nisu obuhvaćeni procjenom uticaja na životnu sredinu, a koji sami ili s drugim projektima ili aktivnostima mogu imati bitan uticaj na ekološki značajno područje ili zaštićenu prirodnu vrijednost, utvrđuje se njihova prihvatljivost za prirodu u odnosu na ciljeve očuvanja tog ekološki značajnog područja ili zaštićene prirodne vrijednosti, donošenjem stručnog mišljenja o prihvatljivosti projekta u skladu sa ovim zakonom i posebnim zakonima. Stručno mišljenje iz stava 4. ovog člana daje Zavod na osnovu Strategije i uvida u šumsko-privredne, lovno-privredne i vodoprivredne osnove i planske akte područja na kome se predlaže izvođenje aktivnosti, odnosno prethodno pribavljenih mišljenja nadležnih republičkih organa uprave ukoliko navedene osnove nisu donesene. (t. 2.14). Za planirane projekte i aktivnosti za koje je u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine i posebnim propisima obavezna procjena uticaja na životnu sredinu, analiza prihvatljivosti za prirodu je sastavni dio procjene uticaja na životnu sredinu. Rješenjem o davanju saglasnosti na stručno mišljenje o prihvatljivosti projekata i aktivnosti, koje donosi ministar nadležan za zaštitu životne sredine, utvrđuju se naročito uslovi i mjere za sprečavanje, smanjenje i otklanjanje štetnih uticaja na prirodu. Protiv rješenja iz stava 7. ovog člana ne može se izjaviti žalba, ali se može pokrenuti upravni spor kod nadležnog suda. Negativan uticaj na prirodu postoji ako projekat ili aktivnost može prouzrokovati:

a) da značajan broj ugroženih osjetljivih ili rijetkih vrsta biljaka i životinja bude istrebljen,

b) da staništa ugroženih, osjetljivih ili rijetkih vrsta biljaka i životinja budu izložena negativnim uticajima ili uništena, zbog uticaja na elemente predjela, ili

v) da se može očekivati značajan poremećaj u odnosima i međusobnom djelovanju između životinjskih i biljnih vrsta i uticaja biotičkih i abiotičkih ekoloških faktora (geološki, klimatski, zemljište, površinske i podzemne vode, vegetacija itd.) u ekosistemu ili njegovim dijelovima. Izuzetno, radi zaštite javnog interesa, Vlada može dati saglasnost na planirane aktivnosti privredne i socijalne prirode, pod uslovom da pravno ili fizičko lice koje je predlagač aktivnosti priloži studiju koja sadrži mjere o otklanjanju štetnih posljedica za prirodu. U slučaju da se projekat, odnosno aktivnost planira na području gdje se nalazi stanišni tip ili stanište biljaka, gljiva ili životinjskih vrsta, koje su zaštićene na osnovu međunarodnih ugovora ili su uvrštene u Crvenu knjigu, planirana aktivnost može se dozvoliti samo ako se ona odnosi na zaštitu zdravlja ljudi, javni interes ili na uspostavljanje bitno povoljnijih uslova za prirodu.

Zaštita divljih životinja i biljaka

Član 22.

Odredbe ovog zakona primjenjuju se na svaku pojedinu vrstu divljih životinja i biljaka, u svakoj fazi razvoja, u svakom obliku i stanju, osim izuzetaka propisanih podzakonskim aktom. Divlje vrste i podvrste koje su ugrožene ili rijetke, zaštićuju se kao strogo zaštićene vrste, zaštićene vrste i zaštićene zavičajno odomaćene vrste. Kao strogo zaštićena vrsta, odnosno podvrsta može se utvrditi:

a) divlja vrsta kojoj prijeti izumiranje na području Republike Srpske,

b) usko rasprostranjeni endem,

v) divlja vrsta zaštićena na osnovu međunarodnog ugovora čiji je potpisnik Bosna i Hercegovina. Kao zaštićena vrsta može se utvrditi:

a) zavičajna divlja vrsta koja je osjetljiva ili rijetka, i ne prijeti joj izumiranje na području Republike Srpske,

b) divlja vrsta koja nije ugrožena, ali ju je radi njenog izgleda lako moguće zamijeniti s ugroženom divljom vrstom,

v) međunarodno značajna i zaštićena divlja vrsta, prema važećem međunarodnom sporazumu čiji je Bosna i Hercegovina potpisnica. Zaštićenom zavičajnom odomaćenom vrstom može se utvrditi ona ugrožena baštinjena sorta biljaka, odnosno rasa životinja koja se razvila kao posljedica tradicionalnog uzgoja i čini dio prirodne baštine Republike Srpske, odnosno Bosne i Hercegovine. Zabranjeno je namjerno uništavanje ili oštećivanje, zloupotrebljavanje ili pretjerano iskorišćavanje divljih biljnih vrsta, osim izuzetaka navedenih u stavu 1. ovog člana. Zabranjeno je uznemiravanje, proganjanje ili ubijanje divljih životinja, premještanje, oštećivanje ili uništavanje njihovih prebivališta (gnijezda ili legla) i uznemiravanje, uništavanje ili mijenjanje njihovih staništa, ukoliko za to ne postoje posebni razlozi. Divlje vrste koje nisu obuhvaćene st 1, 6. i 7. ovog člana biće zaštićene prema Crvenoj knjizi zaštićenih vrsta i staništa.

Crvena knjiga

Član 23.

Na prijedlog Zavoda, a po pribavljenom mišljenju Ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine, Vlada donosi Uredbu o Crvenoj knjizi zaštićenih vrsta i staništa. Uredba iz stava 1. ovog člana donosi se u skladu sa međunarodnom metodologijom utvrđivanja sadržaja i mjera za očuvanje vrsta i staništa iz Crvene knjige. Ministar nadležan za poslove zaštite životne sredine dužan je informisati javnost o razlozima uključenja svake vrste ili staništa u Crvenu knjigu i mjerama koje se primenjuju i koje će se primjenjivati radi poboljšanja stanja vrsta i staništa iz Crvene knjige.

Zaštita staništa

Član 24.

Očuvanje biološke raznovrsnosti, zaštita, održavanje ili obnavljanje prirodnih staništa divljih biljnih i životinjskih vrsta ostvaruje se preduzimanjem ekonomskih, društvenih i kulturnih mjera, kao i proglašavanjem i upravljanjem zaštićenim područjima i uključivanjem u “Zaštićena područja u Evropi“.

VIII - POSEBNE MJERE ZAŠTITE PRIRODE

Zaštićena područja

Član 25.

Područja koja imaju izraženu biološku, geološku, ekosistemsku ili pejzažnu raznovrsnost proglašavaju se zaštićenim područjima. Zaštićena područja su:

a) zaštićena prirodna područja, koja su ustanovljena u naučne svrhe ili radi zaštite postojećih prirodnih odlika područja, i koja mogu biti:

1) strogi prirodni rezervati i

2) posebni rezervati (područja divljine);

b) nacionalni parkovi, ustanovljeni u svrhu zaštite ekosistema i rekreacije;

v) spomenici prirode ustanovljeni radi očuvanja specifičnih prirodnih karakteristika;

g) područja upravljanja staništem, lokaliteti ustanovljeni radi sprovođenja mjera aktivne zaštite u zoni područja uticaja uspostavljeni da bi se očuvala prirodna staništa;

d) zaštićeni pejzaži, ustanovljeni radi očuvanja kopnenih i priobalnih područja i rekreacije, koji mogu biti:

1) zaštićeni prirodni pejzaži,

2) zaštićeni kulturni pejzaži,

3) parkovi prirode i

4) park-šume, šumski zaštitni pojasevi i prirodni prostori oko kulturnih dobara;

đ) zaštićena područja za upravljanje resursima, su područja koja imaju estetsku, stilsku, umjetničku, kulturno-istorijsku, ekološku ili naučnu vrijednost, i koja mogu biti:

1) vještački formirani zasadi (perivoji, botaničke bašte, alpinetumi, gradski parkovi, drvoredi, kao i drugi oblici baštenskog i parkovskog oblikovanja), ili

2) pojedinačna stabla, grupe stabala, ili žive prirodnjačke zbirke uspostavljene radi očuvanja geno-fonda. Zaštićena područja mogu se prekogranično povezivati sa zaštićenim područjima druge države, odnosno entiteta. Plan upravljanja i mjere zaštite zaštićenih područja koja su međusobno povezana, sporazumno se utvrđuje s nadležnim organima države, odnosno entiteta u kojoj se nalazi dio zaštićenog područja.

Zaštićena prirodna područja

Član 26.

Strogi prirodni rezervat je:

- područje kopna sa izuzetnim ili reprezentativnim ekosistemima, geološkim ili fiziološkim karakteristikama i vrstama, a koriste se prije svega u naučne svrhe i monitoring životne sredine,

- neizmijenjeno ili neznantno izmijenjeno područje kopna velike površine koje je zadržalo svoje prirodne karakteristike i uticaj, bez stalnog ili značajnog staništa, ustanovljeno radi očuvanja prirodnih uslova,

- područje kopna izloženo aktivnoj intervenciji radi upravljanja s ciljem osiguranja održavanja staništa i ispunjenja zahtjeva specifičnih vrsta. Istraživanje i posjećivanje strogog rezervata prirode radi obrazovanja može se vršiti na osnovu dozvole upravljača, a po prethodno pribavljenom mišljenju Zavoda. U strogom i posebnom rezervatu nisu dozvoljene aktivnosti i radnje koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni (branje i uništavanje biljaka, ubijanje, hvatanje i uznemiravanje životinja, uvođenje novih vrsta, melioracioni zahvati, razni oblici privrednog korišćenja). Posebni rezervat je područje kopna od naročitog značaja zbog svoje jedinstvenosti, rijetkosti i reprezentativnosti, prisustva rijetkih ili ugroženih vrsta, od naročitog značaja i namjene

Član 27.

Ciljevi upravljanja zaštićenim prirodnim područjima su:

- očuvanje od namjernog ili slučajnog uznemiravanja staništa, ekosistema i vrsta,

- održavanje genetičkih resursa u dinamičnom stanju i stanju razvoja,

- održavanje utvrđenih ekoloških procesa, očuvanje strukturalnih karakteristika pejzaža ili stijena,

- obezbjeđivanje uzoraka iz prirodne životne sredine u naučne svrhe, obezbjeđivanje monitoringa životne sredine i edukacije, uključujući i područja koja nemaju pristup,

- svođenje uznemiravanjana minimum putem pažljivog planiranja i vršenja istraživanja i drugih odobrenih aktivnosti,

- ograničenje pristupa javnosti,

- obezbjeđivanje sadašnjim i budućim generacijama očuvanje prirodnih vrijednosti i kvaliteta životne sredine u dužem periodu,

- održavanje osnovnih prirodnih atributa i kvaliteta životne sredine u dužem periodu,

- obezbjeđivanje pristupa javnosti i održanje kvaliteta divljine u datom području,

- očuvanje i održavanje uslova staništa neophodnih za zaštitu značajnih vrsta, grupa vrsta, biotičkih zajednica ili fizičkih karakteristika životne sredine, tamo gdje je potrebna određena ljudska intervencija za optimalno upravljanje,

- omogućavanje izvođenja naučnih istraživanja i monitoringa životne sredine kao primarnih aktivnosti zajedno sa održivim upravljanjem resursima,

- određivanje područja radi obrazovanja javnosti i razumijevanja karakteristika staništa i upravljanja divljim biljnim i životinjskim svijetom,

- eliminisanje i sprečavanje eksploatacije u zaštićenim oblastima ili posjeta koje mogu uzrokovati promjene i oštećenja prirode,

- omogućavanje koristi stanovništvu koje živi u zaštićenom području a koje su u skladu sa drugim ciljevima upravljanja.

Nacionalni park

Član 28.

Nacionalni park je prirodno područje kopna proglašeno radi:

a) zaštite ekološkog integriteta jednog ili više ekosistema za sadašnje i buduće generacije;

b) isključivanja eksploatacije ili posjeta koje mogu uzrokovati promjene i oštećenja prirode;

v) obezbjeđenja osnova za duhovne, naučne, obrazovne, rekreacione i posjetilačke svrhe koje moraju biti u skladu sa načelima zaštite životne sredine.

Član 29.

Ciljevi upravljanja u nacionalnom parku su:

- zaštita prirodnih područja od izuzetne vrijednosti, republičkog i međunarodnog značaja za duhovne, naučne, obrazovne, rekreacione ili turističke svrhe,

- očuvanje izvornog stanja reprezentativnih primjera fiziografskih područja, biotičkih zajednica, genetičkih resursa i vrsta,

- osiguranje ekološke stabilnosti i raznolikosti,

- obezbjeđenje korišćenja u inspirativne, obrazovne, kulturne i rekreacione svrhe na način koji će održati prirodno ili približno prirodno stanje područja,

- isključivanje eksploatacije ili posjeta koje mogu prouzrokovati promjene i oštećenja prirode,

- održavanje ekoloških, geomorfoloških i estetskih karakteristika zbog kojih je područje proglašeno zaštićenim.

Spomenik prirode

Član 30.

Spomenik prirode je pojedinačni neizmijenjeni dio ili grupa dijelova žive ili nežive prirode, koji ima ekološku, naučnu, estetsku ili vaspitno-obrazovnu vrijednost, zbog svoje rijetkosti, prirodnih, reprezentativnih ili estetskih osobina. Spomenik prirode može biti geološki (paleontološki, minerološki, strukturno-geološki, naftno-geološki, sedimentološki), hidrogeološki (izvorišta, sedrena područja), geomorfološki (pećina, jama, soliterna stijena), hidrološki (vodotok, vodopad, jezero, bara), botanički (dimenzijama i starošću rijetki ili lokacijom značajan primjerak biljnog svijeta), ili prostorno mali botanički i zoološki lokalitet. Na spomeniku prirode, kao i prostoru u njegovoj neposrednoj blizini koji čini sastavni dio zaštićenog područja nisu dopušteni zahvati ni radnje kojima bi se mogle promijeniti ili narušiti njegova obilježja i vrijednosti zbog kojih je zaštićen.

Član 31.

Ciljevi upravljanja spomenicima prirode su:

- zaštita i očuvanje trajnih prirodnih karakteristika od izuzetne važnosti, jedinstvenog ili značajnog kvaliteta, i duhovne vrijednosti u skladu sa određenim ciljevima,

- pružanje mogućnosti za naučna istraživanja, obrazovanje, interpretaciju i procjenu od strane javnosti,

- otklanjanje i sprečavanje eksploatacije ili posjeta koje mogu dovesti do promjene i oštećenja prirode,

- omogućavanje koristi stanovništvu koje živi na tom području a koja je u skladu sa ciljevima upravljanja.

Zaštićeni pejzaž

Član 32.

Pejzaž je područje kopna nastalo međusobnim djelovanjem prirode i čovjeka sa izuzetnim estetskim, ekološkim ili kulturnim vrijednostima i često sa velikom biološkom raznovrsnošću. Zaštićeni prirodni pejzaž je područje značajne biološko-ekološke i estetske vrijednosti, u kome usklađenim međudjelovanjem čovjeka i prirode ekosistemi nisu bitno promijenjeni. Zaštićeni kulturni pejzaž je područje značajne pejzažne, estetske i kulturno-istorijske vrijednosti koje se tokom vremena razvijalo kao rezultat interakcije prirodno-prostornih faktora i tradicionalnog načina života stanovništva. U zaštićenom prirodnom i kulturnom pejzažu zabranjene su radnje i aktivnosti kojima se narušavaju njihove primarne vrijednosti pejzaža. Način obavljanja privrednih djelatnosti i korišćenje prirodnih vrijednosti u zaštićenom pejzažu utvrđuje se posebnim aktom o zaštiti nadležnog republičkog organa uprave, u skladu sa dokumentima predviđenim ovim zakonom.

Park-šuma

Član 33.

Park-šuma je prirodna ili sađena šuma, veće pejzažne vrijednosti, namijenjena za odmor i rekreaciju, u kojoj su dopuštene samo one aktivnosti i radnje čija je svrha njeno održavanje ili uređenje.

Park prirode

Član 34.

Park prirode je prostrano prirodno ili dijelom kultivisano kopneno područje sa ekološkim obilježjima od međunarodnog, međuentitetskog ili regionalnog značaja i pejzažnim vrijednostima karakterističnim za područje na kojem se nalazi. Park prirode ima izražene vaspitno-obrazovne, kulturno-istorijske i turističko-rekreacione vrijednosti. U parku prirode dopuštene su privredne i druge djelatnosti i radnje kojima se ne ugrožavaju njegove bitne karakteristike i uloga. Način obavljanja privrednih djelatnosti i korištenje prirodnih dobara u parku prirode utvrđuje se u skladu sa uslovima zaštite prirode, predviđenim planom upravljanja. Park prirode može biti predložen za status međunarodnog ekološki značajnog područja.

Član 35.

Ciljevi upravljanja zaštićenim pejzažom su:

- održavanje usklađenosti međusobnog djelovanja prirode i kulture putem zaštite kopnenog i/ili priobalnog pejzaža i tradicionalnog korišćenja zemljišta, građenja, te društvenih i kulturnih manifestacija;

- izvođenje ekonomskih aktivnosti u skladu sa prirodom i očuvanjem kulturnog sistema zajednica;

- održavanje raznolikosti pejzaža i staništa, srodnih vrsta i ekosistema;

- eliminisanje i sprečavanje korišćenja zemljišta i aktivnosti koje nisu u skladu sa ciljevima upravljanja;

- omogućavanje rekreacije i turizma koje odgovara kategoriji područja;

- podsticanje naučnih i obrazovnih aktivnosti za dobrobit stanovništva za duži vremenski period, učešće javnosti u zaštiti životne sredine tog područja;

- omogućavanje korisnih efekata kroz obezbjeđenje prirodnih proizvoda (kao što su proizvodi šumarstva i ribarstva) i usluga (kao što su čista voda ili prihodi od održivog turizma) za lokalnu zajednicu.

Određivanje i proglašenje područja zaštićenim

Član 36.

Nacionalni park uređuje se posebnim zakonom. Vlada, na prijedlog Ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine, posebnim aktom proglašava stroge, posebne rezervate i spomenike prirode. Zaštićeni pejzaž i područje upravljanja resursima proglašava Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine, podzakonskim aktom uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede i Republičke uprave za geodetske i imovinsko pravne poslove. Ministar nadležan za zaštitu životne sredine može donijeti akt kojim se za konkretan slučaj određuje područje uticaja, odnosno područje upravljanja staništem, u skladu sa članom 25. stav 2. tačka g) ovog zakona. Područje upravljanja staništem uspostavlja se radi eliminisanja ili ublažavanja efekata koji nepovoljno utiču na uslove ili funkcionisanje zaštićenih prirodnih područja. Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine, dužno je da obavijesti vlasnika, odnosno korisnika dijela prirode o pokretanju postupka za određivanje zaštićenog područja, njegovim granicama i postojećem stanju, u roku od šest mjeseci od dana prijema prijedloga za proglašenje zaštićenim prirodnog područja. U periodu od uručenja obavještenja do proglašenja područja zaštićenim, odnosno obustavljanja postupka određivanja, stanje prirodnog područja ne smije biti pogoršano.

Prethodna zaštita prirodnog područja

Član 37.

Na zahtjev pravnog ili fizičkog lica, ministar nadležan za zaštitu životne sredine može uz prethodno pribavljeno mišljenje resornog ministarstva, proglasiti prethodnu zaštitu prirodnog područja, donošenjem rješenja o prethodnoj zaštiti. Rješenje o prethodnoj zaštiti je opravdano, ukoliko prethodni podaci čvrsto ukazuju da područje ima svojstva zaštićenog područja, da je pokrenut postupak za stavljanje pod zaštitu, ili ukoliko postoji opasnost da će područje biti ozbiljno narušeno ili uništeno ukoliko se ne preduzmu mjere zaštite. Rješenjem iz stava 2. ovog člana utvrđuje se zaštićeno područje, mjere, uslovi zaštite i rok na koji se određuje prethodna zaštita, koji ne može biti duži od dvije godine od dana donošenja. Ministarstvo je dužno da prije proglašavanja područja pod prethodnom zaštitom, zatraži stručno mišljenje Zavoda, stručnih organizacija, instituta i univerziteta. Rok za davanje mišljenja iz stava 4. ovog člana je 30 dana. U posebnim slučajevima, kada je riječ o prirodnim vrijednostima od naročitog značaja, odnosno kada je riječ o proglašavanju zaštićenim pojedinačnih spomenika prirode, pojedinih vrsta flore i faune, speleoloških objekata, specifičnih minerala i fosila, ministarstvo može, na osnovu zahtjeva nadležnog organa lokalne samouprave, donijeti rješenje o prethodnoj zaštiti, bez prethodno pribavljenog mišljenja iz stava 4. ovog člana.

Proglašavanje zaštićenih područja

Član 38.

Tokom trajanja prethodne zaštite, odnosno po prijemu zahtjeva za proglašenje zaštićenog područja, Ministar nadležan za zaštitu životne sredine pokreće postupak za proglašenje područja zaštićenim, podnošenjem prijedloga Vladi. Prijedlog iz stava 1. ovog člana zasniva se na stručnoj osnovi-studiji zaštite (u daljem tekstu: studija) i analize svih dostupnih podataka i informacija, kriterijuma i ciljeva za proglašenje i upravljanje zaštićenim područjima. Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine povjerava izradu Studije iz stava 2. ovog člana Zavodu, a po potrebi može angažovati spoljnu stručnu pomoć od ostalih domaćih ili međunarodnih eksperata i stručnih organizacija. Studija iz st. 2. i 3. ovog člana, sadrži: obrazloženje prijedloga za pokretanje postupka zaštite, detaljan opis obilježja i vrijednosti područja koje se zaštićuje, ocjenu stanja područja, prijedlog kategorije i režima zaštite (zona zaštite), kartografski prikaz sa ucrtanim granicama na osnovu uvida u katastar nekretnina, koncept zaštite, unapređenja i održivog razvoja područja, način upravljanja , ocjenu i izvore potrebnih sredstava za srpovođenje mjera zaštitem, te analizu posljedica koje će proisteći donošenjem akta o proglašenju, posebno s obzirom na vlasnička prava i zatečene privredne djelatnosti. Rok za izradu Studije za spomenike prirode i područja upravljanja staništem je 90 dana, za zaštićene pejzaže 18 mjeseci, a za nacionalne parkove i prirodna zaštićena područja 24 mjeseca. Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine, na osnovu stručnog vrednovanja i procjene suštinskih svojstava, funkcije i ugroženosti područja sadržanih u Studiji, priprema prijedlog akta o proglašavanju zaštićenog područja. Ministarstvo obavještava javnost o prijedlogu akta o proglašavanju zaštićenog područja, u skladu sa članom 15. ovog zakona, stavljajući na uvid javnosti Prijedlog akta o proglašavanju i Studiju sa kartografskom dokumentacijom. Akt Vlade o proglašavanju zaštićenog područja objavljuje se u ''Službenom glasniku Republike Srpske'' i dostavlja se:

a) nadležnom sudu radi zabilježbe u zemljišnim knjigama,

b) Republičkoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove,

v) upravljaču zaštićenog područja, i

g) Zavodu, radi upisa u Registar zaštićenih prirodnih dobara. Ukoliko ministar nadležan za zaštitu životne sredine ne pokrene redovnu proceduru za proglašenje zaštićenog područja tokom trajanja prethodne zaštite, nakon isteka perioda prethodne zaštite, područje se ne može više deklarisati kao područje pod prethodnom zaštitom.

Član 39.

Zaštićena područja, prelazna područja i njihov status upisuju se u:

- katastar nekretnina kojeg vodi Republička uprava za geodetske i imovinsko-pravne poslove;

- Registar zaštićenih prirodnih dobara, kojeg vodi Zavod;

- međuentitetski informativni sistem o prirodi kojeg vodi nadležno međuentitetsko tijelo. Ministar nadležan za zaštitu životne sredine propisuje sadržaj i način vođenja registra.

Upravljanje zaštićenim područjem

Član 40.

Zakonom odnosno opštim aktom o proglašenju zaštićenog područja se pored ciljeva upravljanja utvrđuju i posebne mjere zaštite prirode i tehnike koje se moraju primjenjivati u zaštićenom području u skladu sa Strategijom o zaštiti prirode. Nakon donošenja zakona odnosno opšteg akta o proglašenju područja zaštićenim donosi se poseban plan upravljanja za svaki nacionalni park, zaštićeno prirodno područje, područje zaštićenog pejzaža i za spomenike prirode. Posebne planove upravljanja donosi Vlada Republike Srpske za određene vremenske periode. Ministar nadležan za zaštitu životne sredine donosi podzakonski akt o pripremi, sadržaju, utvrđivanju neophodnih mjera i nadležnom organu za sprovođenje ili kontrolu posebnih mjera upravljanja.

Djelatnosti i njihova dejstva na zaštićenom području

Član 41.

Akt o proglašenju područja zaštićenim, iz člana 36. st. 2. i 3. ovog zakona, sadrži:

a) naziv područja,

b) površinu područja pod zaštitom sa tačnim određenjem prirodnih resursa, uključujući i katastarske i zemljišno-knjižne podatke,

v) prostorne granice zaštićenog područja prikazane na topografskoj karti u razmjeri 1: 25 000 ili na drugi odgovarajaći način koji omogućava da se granice parcele odrede precizno,

g) tip i kategoriju zaštićenog područja,

d) svrhu zaštite i ciljeve upravljanja (u skladu sa ciljevima koji su navedeni u zakonu),

đ) pravila upravljanja, neophodne mjere upravljanja prirodnim resursima i odgovarajuće tehnike koje se primjenjuju na zaštićeno područje,

e) zabrane i ograničenja, za koje se smatra da su neophodna da bi se ispunili ciljevi upravljanja,

ž) tijelo koje je odgovorno za upravljanje zaštićenim područjem,

z) obavezu usvajanja plana upravljanja i rok za njegovo usvajanje,

i) izvore finansiranja za sprovođenje zaštite i za razvoj lokalne zajednice. Sredstva za finansiranje zaštite, razvoja i upravljanja zaštićenim područjima, upravljač zaštićenog područja može obezbijediti u skladu sa ovim zakonom, zakonima o nacionalnim parkovima i Fondu za zaštitu životne sredine. Upravljač zaštićenog područja može odrediti način obračuna i naplate nadoknade za korišćenje zaštićenog područja, pravnim licima i krajnjim korisnicima u zavisnosti od stepena iskorišćavanja, stepena štete nanesene zaštićenom području, odnosno pogodnosti koje pruža korišćenje zaštićenog područja za obavljanje djelatnosti ili za druge svrhe korišćenja. Nadoknada iz stava 3. ovog člana utvrđuje se uz saglasnost nadležnog republičkog organa uprave, a po pribavljenom mišljenju Ministarstva finansija Republike Srpske.

Član 42.

Uredbom Vlada Republike Srpske na prijedlog ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine određuje područja očuvanja prirodnih staništa i staništa vrsta za evropski program NATURA 2000 s ciljem uključivanja određenih područja u međunarodnu ekološku mrežu. Područja koja mogu biti određena za program iz stava 1. ovog člana su: zaštićena prirodna područja, nacionalni parkovi, zaštićeni pejzaži ili spomenici prirode, ako se u njima nalaze 'vrste od interesa za zajednicu' prema međunarodnim kriterijumima. Uredba iz stava 1. ovog člana mora sadržavati ciljeve očuvanja područja i neophodne mjere zaštite. Na projekate i aktivnosti izrađene nakon proglašenja područja zaštićenim kao “Zaštićeno područje u Evropi” primjenjuju se st. 5. i 6. ovog člana ukoliko posebnim propisima nije drugačije propisano. Svaki projekat ili aktivnost koji može imati značajan uticaj na područje, iako nije direktno vezan za područje podložan je procjeni uticaja na područje u pogledu ciljeva očuvanja (vrste i staništa od interesa za zajednicu). Ministar nadležan za zaštitu životne sredine odobrava projekat ili aktivnost tek nakon što se na siguran način utvrdi da neće imati negativan uticaj na određeno područje, i ako je to potrebno, nakon što je dobio mišljenje javnosti. Izuzetno od stava 5. ovog člana, projekat ili aktivnost će se sprovesti ako to zahtijevaju interesi javnosti.

IX - ZAŠTITA DIVLJIH VRSTA

Zaštićene biljke i gljive

Član 43.

Biljke i gljive navedene u Crvenoj knjizi zabranjeno je:

- namjerno brati, skupljati, rezati, vaditi korijenje ili oštećivati takve biljke u njihovom prirodnom obimu koji se nalazi u divljini;

- čuvati, transportovati, prodavati ili razmjenjivati takve vrste koje se nalaze u divljini, izuzev onih koje su pribavljene prije stupanja na snagu ovog zakona. Zabrana iz stava 1. ovog člana odnosi na sve faze životnog ciklusa biljaka.

Zaštićene životinje

Član 44.

Životinjske vrste uključujući i ptice navedene u Crvenoj knjizi zabranjeno je:

- namjerno držati ili ubijati zaštićene životinje koje se nalaze u divljini;

- namjerno uznemiravati, posebno tokom uzgajanja, zimskog sna i migracije;

- namjerno oštećivati ili uklanjati gnijezda;

- oštećivati ili uništavati legla i prebivališta;

- čuvati, transportovati, prodavati ili razmjenjivati vrste iz divljine, izuzev onih koje su pribavljene prije stupanja na snagu ovog zakona;

- koristiti radnje koje mogu prouzrokovati nestanak ili uznemiravanje populacija takvih vrsta. Podzakonskim aktom utvrdiće se sistem praćenja namjernog držanja i ubijanja zaštićenih životinja kao i preduzimanja novih mjera istraživanja ili očuvanja radi onemogućavanja da namjerno hvatanje ili ubijanje ima značajan negativan uticaj na vrste. Zabrana iz stava 1. alineja 1, 2. i 5. ovog člana odnosi se na sve faze životnog ciklusa životinja.

Izuzeci

Član 45.

Izuzetno, primjena odredbi iz člana 41. stav 2, člana 43. stav 1. i člana 47. stav 1. može se ograničiti posebnim propisom koji donosi ministar nadležan za zaštitu životne sredine, pod uslovom da ovi izuzeci nemaju štetne posljedice na održanje populacije vrsta s ciljem:

- zaštite divljih biqnih i životinjskih vrsta i očuvanja prirodnih staništa;

- sprečavanja velikih šteta po poqoprivredne kulture, stoku, šume, ribarstvo i vode;

- sprečavanja velikih šteta;

- zaštite interesa zdravlja i bezbjednosti ljudi;

- drugih imperativnih razloga interesa javnosti, uključujući društvene ili privredne interese kao i pogodnosti koje su od primarne važnosti za životnu sredinu;

- naučnih i obrazovnih potreba, ponovnog uvođenja vrsta u svrhu uzgajanja, uključujući vještačko razmnožavanje biljaka;

- odobrenja, pod strogim uslovima, na selektivnoj osnovi, i u ograničenom stepenu, za uzimanja ili čuvanja određenih vrsta u ograničenim broju. Stav 1. alineja 3. i 5. ovog člana ne primjenjuje se na ptice.

Član 46.

Zabranjeno je namjerno unošenje (introdukcija) novih biljnih i životinjskih vrsta koje ne potiču sa teritorije Republike Srpske. Izuzetno, ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine, posebnim propisom utvrđuje drugačije ukoliko to nije štetno za prirodna staništa unutar njihovog prirodnog obima ili za divlje biljne i životinjske vrste. Ponovno uvođenje (reintrodukcija) nestalih biljaka i životinja u Republiku Srpsku može se vršiti samo uz prethodnu saglasnost ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine i pribavljeno mišljenje ministarstva nadležnog za poqoprivrdu i šumarstvo.

X - ZAŠTITA MINERALA I FOSILA

Član 47.

O pronalaženju minerala, fosila, pećinskog nakita i sedrenih područja koji su od posebnog značaja zbog svoje veličine, rijetkosti, sastava ili drugih obilježja mora se obavijestiti ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine. Podaci o mineralima, fosilima, pećinskom nakitu i sedrenim područjima, sastavni su dio speleološkog katastra, koji vodi Zavod. U slučaju iz stava 1 ovog člana pronalazač je dužan ponuditi prodaju prvo ministarstvu nadležnom za zaštitu životne sredine.

XI - NADZOR

Član 48.

Nadzor nad sprovođenjem odredaba ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega vrši Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine i nadležni resorni organ uprave. Poslove inspekcijskog nadzora u skladu sa posebnim propisima vrši inspekcije u oblasti šumarstva, vode i ekologije u sastavu Inspektorata i nadležni inspekcijski organi u sastavu organa lokalne samouprave.

XII - FINANSIRANJE ZAŠTITE PRIRODE

Finansiranje zaštite prirode

Član 49.

Za izvršavanje zadataka utvrđenih ovim zakonom sredstva se obezbjeđuju iz:

- budžeta Republike, i

- Fonda za zaštitu životne sredine. Sredstva iz stava 1. alineja 1. ovog člana se koriste za otklanjanje posljedica štete nastale u prirodi kada je štetu učinilo nepoznato lice, kada se ne zna uzrok nastajanja štete i u slučajevima kada je neophodna hitna intervencija radi zaštite prirode. Sredstva iz stava 1. alineja 2. ovog člana koriste se za zaštitu prirode i to za:

- ostvarenje ciljeva i zadataka propisanih ovim zakonom;

- izradu Strategije i planova utvrđenih ovim zakonom;

- smanjenje štete i opasnosti za prirodu;

- rekultivisanje pejzaža;

- očuvanje zaštićenih područja i zaštitu prirode;

- podsticaj i unapređenje najefikasnijih metoda zaštite prirode i upravljanja;

- poboljšanje javne svijesti u domenu zaštite prirode i upravljanja;

- istraživanja vezano za zaštitu prirode.

Vlasništvo i naknade

Član 50.

Vlasnik zaštićenog dijela prirode dužan je dozvoliti pristup tom dijelu područja radi zadovoljenja naučnih, edukativnih, estetskih i kulturnih potreba društva. Ove aktivnosti se sprovode u skladu sa uslovima utvrđenim propisom kojim se područje proglašava zaštićenim. Ukoliko je upotreba zaštićenog područja prirode ograničena ili zabranjena, vlasnik ima pravo na naknadu zbog ograničenja i zabrana kojima podliježe. Iznos naknade mora biti srazmjeran umanjenom prihodu i utvrđuje se sporazumno. U slučaju spora, iznos naknade utvrđuje sud. Troškovi naknade se obezbeđuju iz budžeta.

XIII - KAZNENE ODREDBE

Član 51.

Novčanom kaznom od 1.000 do 10.000 KM kazniće se za prekršaj pravno lice ako:

- pogoršava postojeće stanje nakon slanja obavijesti o pokretanju postupka za proglašenje područja zaštićenim;

- prekrši zabranu utvrđenu propisom o proglašenju područja prirode zaštićenim bez prethodno pribavljenog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine;

- izvodi plan ili projekat suprotno zabrani koju je donio ministar nadležan za zaštitu životne sredine u cilju zaštite pejzaža;

- postupi suprotno propisima koji se odnose na posebne mjere upravljanja za zaštićena područja (član 40. st. 1. i 2.);

- postupi suprotno zabranama i ograničenjima utvrđenim aktom o proglašenju zaštićenog područja bez prethodnog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine;

- izradi plan ili projekat koji ima značajan uticaj na zaštićena područja u Evropi bez prethodno pribavljenog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine (član 42. st. 4, 5. i 6.);

- vrši zabranjene radnje suprotno članu 22. st. 1. i 6, članu 43. stav 1. i članu 44. stav 1. bez prethodno pribavljenog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine;

- unosi nove vrste bez prethodnog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine;

- ponovno unosi nestale životinje bez prethodnog odobrenja ministra nadležnog za zaštitu životne sredine;

- ne obavijesti ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine o pronalasku minerala i fosila na način propisan ovim zakonom;

- ne ponudi prodaju minerala i fosila na način propisan ovim zakonom;

- ne ponudi prodaju nekretnina unutar zaštićenog područja na način propisan Zakonom;

- ne obezbijedi pristup zaštićenim područjima saglasno odredbama ovog zakona. Za prekršaj iz stava 1 ovog člana, novčanom kaznom u iznosu od 1.000 do 10.000 KM kazniće se Zavod, ako: -ne preduzme mjere za zaštitu na prirodnom dobru koje uživa prethodnu zaštitu (član 37.), -ne vodi Registar zaštićenih prirodnih dobara na teritoriji Republike Srpske (član 39.). Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu novčanom kaznom od 500 - 1.000 KM. Novčanom kaznom u iznosu od 100 - 500 KM kazniće se za prekršaj fizičko lice koje izvrši radnje iz stava 1. ovog člana. Novčana kazna se uplaćuje u Fond za zaštitu životne sredine.

XIV - PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE

Prelazne odredbe

Član 52.

Planovi upravljanja zaštićenim područjima kao što su nacionalni parkovi doneseni prije stupanja na snagu ovog zakona primjenjivaće se do isteka perioda za koji su doneseni, ukoliko nisu u suprotnosti sa odredbama ovog zakona. Propisi doneseni prije stupanja na snagu ovog zakona ostaju na snazi do donošenja novih propisa u skladu sa ovim zakonom.

Član 53.

Narodna skupština u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donosi Strategiju zaštite prirode iz člana 17. stav 1. Zakona. Vlada u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donosi propis iz člana 42. stav 1. Zakona . Ministar nadležan za zaštitu životne sredine u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donosi propise iz člana 40. stav 3. Zakona. Vlada u roku od šezdeset dana od dana donošenja Strategije, donosi Plan sprovođenja Strategije zaštite prirode.

Član 54.

Ovaj zakon stupio je na snagu 24. avgusta 2002. godine, odnosno 19. aprila 2008. godine.